Aylin - Otizmin Işığında

Aylin, Bursa’da doğduğu günden beri dünyayı başkalarının göremediği tonlarla gören bir kızdı. Renkler onun için yalnızca renk değildi; ses, nefes, dokunuş, hafıza, hatta zaman demekti. Kimileri gri bir duvar görürdü, Aylin ise içinde saklı yüz bin fırça darbesini. Kimileri bir sokağın gürültüsünden şikâyet ederdi, o ise o gürültünün içindeki tek, sarsak ama sadık ritmi duyardı. İnsanlar konuşurken kelimelere takılırdı; Aylin bakarken ayrıntıya tutunurdu. Çocukluğunun büyük kısmında anlayamadığı kalabalıkların içinde durdu. İnsanların gözlerinin neden bu kadar uzun süre birbirine baktığını, bir anlık omuz hareketinin nasıl koca bir cümleye dönüşebildiğini çözmeye çalıştı. Ona göre iletişim, çizgilerle ve renklerle mümkün olandı. İnsanlar cümle kurmadan konuşabiliyordu, o ise konuşmadan cümle kuruyordu. Sessizliği işitilebilen bir alan hâline getiriyordu. Aylin’in annesi okul yıllarında, çoğu kişinin fark etmediği şeyi fark etmişti: Kızı konuşmayı geciktirmemişti — sadece konuşmayı gereksiz bulmuştu. Çünkü Aylin zihninde o kadar güçlü imgeler biriktiriyordu ki, kelimeler onlara sığmazdı. Evde duvarlar hep kâğıtlarla kaplıydı: kıvrılmış ağaç dalları, yağmurun içinden geçen çözülememiş gölgeler, Bursa evlerinin turuncuya çalan pencereleri, Gökdere’nin suyu… Hepsi birer sessiz hikâyeydi. Ona konulan hiçbir tanı Aylin’in dünyasını tarif etmiyordu. Bir doktor duygusal gelişim dedi, bir başkası iletişim güçlüğü. En sonunda “otizm” kelimesi yerli yerine oturdu. Aylin bunu bilmedi, bilmesi gerekmedi. Çünkü o zaten kim olduğunu tüm insanlardan daha iyi biliyordu. Okul yıllarında her şey zor değildi, sadece yorucuydu. Kalabalık koridorlar, floresan ışıkların keskinliği, teneffüslerde yankılanan bağırışlar, kemiklerden dönen zil sesi… Aylin’in duyuları bunları filtreleyemiyordu. O yüzden insanlar onu çekingen saydı. Oysa Aylin saklanmıyordu; sadece korunuyordu. Bu süreçte yanında, onun dilini unutmadan öğrenen tek kişi vardı: disleksi öğretmeni Zeynep Hanım. Aslında Aylin’in kendisi disleksi değildi; ancak okulda bazı derslerde farklı öğrenme stilleriyle desteklenen öğrencilerle birlikte bulunuyordu. Çünkü Aylin karmaşık yönergeleri yazılı değil görsel işlerken daha iyi anlıyordu. Zeynep Hanım bunu fark etti ve müdahale etmedi; sadece alan açtı. O alan, Aylin’in hayatındaki en güvenli köşeye dönüştü. Zeynep Hanım’ın dünyasında harfler bazen yorulur, kelimeler yerlerini şaşırır, cümleler nefes isterdi. O nedenle dersleri matematik işleminden çok insan hikâyesiydi. Bir çocuğun öğrenememesinin nedeni tembellik değil; sistemin onu görmeyişiydi. O yüzden her derse başlamadan önce şöyle derdi: “Kimse aynı yolu yürümek zorunda değil. Önemli olan yürümek.” Aylin bu cümleyi ilk duyduğunda başını kaldırmış, dakikalarca Zeynep’e bakmıştı. Bunu fark eden Zeynep Hanım, onun göz temasına zorlanmadığını, sadece duyulduğunu bilmek istediğini anlamıştı. Ve hayat boyu değiştirmediği bir ilke edinmişti: Aylin’i konuşturmaya zorlamamak. Aylin konuşmadığında, sessizliği doldurmaya çalışmazdı. Çünkü bazen sessizlik öğretmendi. Aylin büyüdü, sesi değil ama çizgileri olgunlaştı. Artık konuşmak istemediği bir dünyada yaşamak zorunda değildi. Atölyesi vardı. Küçük, temiz, dağınıklığı yalnızca resimlerine hizmet eden bir dağınıklık. Boyalar cam kavanozlarda değil, eski reçel kaplarında dururdu; çünkü Aylin’e göre renkler hafıza isterdi. Aynı rengi iki kere tutturamamak, hayata ihanet etmekti. Her sabah erken uyanır, pencereden şehrin uyanışını izlerdi. Kuşlar değil, dumanlar, arabalar, insanlar… Bursa gün doğumunda başka bir renge bürünürdü. Biraz pas, biraz ipek, biraz kış… Aylin bu tonun adını bilmezdi; çünkü renklerin adı yoktu. Kelimeler renkleri küçültüyordu. Resim yaparken zaman akmazdı. Yeni tuvale başladığında hep aynı hareketi yapardı: Önce sol elini tuvalin soğuk yüzeyine koyar, sonra derin bir nefes alırdı. Bu, onun için bir ritüeldi. Dünyaya bağlanma anı. Bir resminde saatlerce sadece bir gölgenin ucuyla uğraşırdı. Başkası kusur sanabilirdi, oysa Aylin için gölge gerçeğin hayal hâliydi. İnsanlar sadece ışığa bakardı; Aylin gölgeye. Çünkü gölgenin yanında hiçbir yalan barınamazdı. Onu tanıyan herkes Aylin’in ressam olduğunu bilirdi ama kimse onun iç dünyasını bilmezdi. Çünkü Aylin kimseyi hayatına almıyordu. Bu yalnızlık değildi. Kendini koruma içgüdüsü de değildi. Sadece gereksiz kalabalığı reddetmeydi. O benzersiz dünyayı yalnızca bir kişi okumaya çalışıyordu: Zeynep Hanım. Her ay bir kez atölyeye uğrar, çay içer, hiçbir soru sormadan tüm resimlere bakardı. “Bu neyi anlatıyor?” diyenlerden değildi. Çünkü biliyordu: Aylin’de hiçbir şey açıklanmak zorunda değildi. Bir gün, Aylin’in tuvalinde köprü figürü belirdi. Sarı, kırmızı ve çivit mavisinin birbirine karıştığı bir köprü. Sağında dar bir sokak, solunda sessiz bir su. Zeynep tabloya baktı ve gülümsedi. “Irgandi Köprüsü,” dedi. Aylin gözlerini kaçırmadan başını hafifçe salladı. O an hiçbir kelimeye gerek yoktu. Zeynep, Bursa’nın en eski köprüsünün Aylin’in zihninde neden bu kadar yer kapladığını anlamıştı: Çünkü orası hem şehir hem yalnızlıktı. Hem geçmiş hem şimdi. Hem insan hem sessizlik. Zeynep Hanım giderken çantasından ince bir defter çıkarıp masaya bıraktı. “Aylin, bazen renkler yorulur. O zaman kelimeler dinlendirir. İstersen bu deftere gördüklerini değil; hissettiklerini çiz.” Aylin deftere bakmadı. Ama Zeynep çıkınca usulca aldı, masanın kenarına koydu. O hafta boyunca Aylin’in içini sebepsiz bir hareket duygusu sardı. Sanki şehrin içinde, eski taş duvarların arasında bir çağrı dolaşıyordu. Her sabah atölyeye gitmeden önce köprünün resmine baktı. Sonra bir sabah, hiç planlamadığı hâlde çantasına küçük bir eskiz defteri koydu, fırçalarını değil, sadece kurşun kalem aldı ve evden çıktı. Bursa’nın soğuğu yüzüne değdiğinde, nefesinin içindeki buğuya bile dikkat etti. Çünkü Aylin’e göre nefes, görünmeyen resimdi. Gökdere’ye yaklaştıkça taşların kokusu belirginleşti. Irgandi Köprüsü uzaktan göründüğünde adımları yavaşladı. Burası şehrin değil, zamanın içindeydi. Bir şey olmuyor ama her şey hatırlanıyordu. Köprünün ortasına geldiğinde durdu. Parmağını sarı taşlardan birine koydu. Taşın pürüzleri yılların sesiydi. Aylin bu sesi duyabildi. İşte o an, köprünün diğer ucunda nefes nefese bir adam duruyordu Murat. Murat yol bisikletiyle şehir boyunca sürerken rüzgârın içinden geçmeyi severdi. Sanki dünya yükünü birkaç saatliğine taşıyan lastiklere devrediyordu. Bisiklet yalnızca bir spor değildi; nefes alma yöntemiydi. Solunum yetmezliği ve astım onu küçüklüğünden beri sınamıştı. Herkes koşabildiği kadar koşuyor sanırdı ama Murat koşarken nefesinin kendisiyle savaşmasını da yönetirdi. İnsanlar bisikletçinin gücünü bacaklarında sanırdı; oysa en büyük kas ciğerdi. Her sürüş bir riskti. Ama yazdığı şiirlerin büyük kısmı da bu riski bilerek yaşamanın onurundan beslenirdi. Çünkü Murat’ın hayata tutunuşu tıpkı pedallar gibiydi — düşme ihtimali hareketle yenilirdi. O sabah, içindeki bir şey onu köprüye yönlendirmişti. Hiç planı yoktu. Rüzgâr köprüye yaklaşınca sertleşti. Murat, astımını tetikleyen kuru havayı hissedince bisikletini kenara yasladı. Gögsünü doldurmaya çalışan hava içeri girmemekte direniyordu. Elleri gidonun üzerindeyken bir an başı döndü. Nefesinin yetmediği o tanıdık an… İnsan bedeninin faniliğini hatırlatan bir çizgi. Murat sakinleşmek için köprünün korkuluklarına uzandı, gözlerini kapadı. O sırada ayak sesleri duymadı, çünkü Aylin yürürken ses çıkarmayı sevmezdi. Murat gözlerini açtığında, köprünün diğer tarafında duran bir kadınla göz göze geldi. Aylin hemen bakışını kaçırdı, sonra taşlara yöneldi. Murat onun rahatsız olduğunu düşündü, bu yüzden konuşmadı. Oysa konuşmamak Aylin'in tercihi değildi; dünyayı işitme biçimiydi. Murat derin bir nefes almayı denedi ama içi yine yarım doldu. Elini göğsüne götürdü. O küçük hareketi gören Aylin, çantasından defteri çıkardı. Neden yaptığını bilmeden, tamamen sezgisel biçimde köprünün taşlarında hayallerini çizmeye başladı. Murat şaşırdı, çünkü çoğu insan böyle bir durumda yanına gelir, “İyi misiniz?” diye sorardı. Aylin sormadı. Bu, Murat'ın hayatında ilk kez onu rahatlatan şeydi. Zeynep’in yıllar önce ona söylediği cümle zihninde yankılandı: “Kimse aynı yolu yürümek zorunda değil.” Aylin çizim yapmaya başladı. Birkaç dakika sonra Murat nefesini biraz toparladı. Astım krizinin geçici olduğunu biliyordu; sadece zaman istemişti. Başını kaldırıp tekrar Aylin’e baktı. Aylin hâlâ çiziyordu. “Beni mi çiziyorsun?” demedi. Çünkü biliyordu insan çizilmezdi. İnsanla çevresi çizilirdi. O, köprünün parçasıydı. Murat sessizliğin içine kısık bir sesle konuştu: “Bu köprü… Hep aynı kalıyor gibi görünür ama aslında her gün başka bir renge bürünüyor.” Aylin kalemi durdurdu. Sözleri değil, ritmi duydu. Yavaşça başını kaldırdı. Murat’ın nefes alışındaki düzensizliğe dikkat etti. Hızlı, kısa, kesik. Bu, şehirdeki trafik sesinden daha belirgindi. Aylin çantasından turuncu pastel kalem çıkardı ve gökyüzünü çizdi. Çünkü Murat’ı gördüğünde ilk fark ettiği şey nefes değil, göğsüne yansıyan ışığın rengiydi. O ışık turuncuydu. Yaşam rengiydi. Murat, kelimelerin boğazında düğümlendiğini hissetti. Onu tanımıyordu, adı bile yoktu ama karşısındaki kişinin dünyayı bambaşka bir yerden gördüğü açıktı. Ve bu bakış, kimseye muhtaç değildi. O an, Murat kendisinin sorulmamış sorularla dolu olduğunu fark etti. “Çizdiğin şey, köprünün kendisi değil… değil mi?” dedi. Aylin başını yana eğdi. Bu, “Hayır değil,” demekti. Kelimeye ihtiyaç yoktu. Aylin’in çizgileri Murat’ı değil, nefes ile taş arasındaki bağı resmediyordu. Köprünün orta yerinde, insanın görünüşü değil varlığı kalırdı. Aylin çizmeyi bitirince defteri kapattı. Çizimi göstermedi. Çünkü resim gösterilmek için değil, tamamlanmak içindi. Murat ona yaklaşmadı, teşekkür etmedi, övgü söylemedi. Çünkü hissettiği şey bunların hiçbirine sığmıyordu. Bir yabancıya minnet değil, tanıklık duyuyordu. Aylin’in bu dünyaya bıraktığı sessiz iz, bir sanatçının sergi için hazırladığı eser değildi. Hayatın tam ortasına, insanlığın unuttuğu yere yapılan küçük bir nottu. Aylin ayağa kalktı, hafifçe başını salladı ve köprünün diğer tarafına yürüdü. Murat arkasından bakmadı. Çünkü bu hikâyede hiçbir karşılaşma sahiplenilmezdi. Köprünün taşları, az önceki nefes darlığını değil, geçip giden iki insanın sessizliğini hatırladı. Aylin eve döndüğünde defteri masaya bıraktı. Çizime bir kez bile bakmadı. Çünkü onun amacı saklamak değildi. Anı duymuş, tamamlamış ve bırakmıştı. Hayatta bazı şeyler albümlere sıkıştırılmamalıydı. Ertesi sabah tuvaline geçti. Fırçayı eline aldığında bir renk duydu o turuncu. Murat’ın nefesinde yanan ışık. Aylin o rengi tuvale sürdü. Köprüyü çizmedi, insanı da değil. Sadece nefesin rengini. Bu kez gölge yoktu. Işık tek başınaydı. Aynı saatlerde Murat bilgisayarının başında, hiç planlamadığı bir şiir yazıyordu. Aylin’in adını bilmeden, yüzünü tarif etmeden, hiçbir duygu yüklemeden… Sadece sessizliği ve köprüyü. “Bazı karşılaşmalar konuşmaz, Konuşursa eksilir. Taşın hafızası vardır, İnsanın aceleciliğine inat.” Şiirin altına imza atmadı. Çünkü bu şiirin sahibi o değildi. Sahibi sessizliğin kendisiydi. Zeynep Hanım günün ilerleyen saatlerinde Aylin’in atölyesine uğradı. Kapı açıktı. İçeri girdiğinde turuncu tonlarla dolu tuvali gördü, gülümsedi. Sormadı. Hikâyeyi öğrenmek istemedi. Çünkü bazı hikâyeler, anlatılmak için değil yaşamak için vardır. Aylin de anlatmadı. Zeynep sadece şöyle dedi: “Demek köprü sana bir şey söyledi.” Aylin başını salladı. Söylediği şeyin kelimesi yoktu ama anlamı vardı. İnsan, nefes aldığı sürece tamamlanmıyordu. Eksikliğiyle de güzeldi. Günler geçti. Ne Murat Aylin’i tekrar gördü, ne Aylin köprüye aynı gözle baktı. Ama bu karşılaşma onların hayatını değiştirmek için yaşanmamıştı. Sadece hatırlatmak için vardı: Her insanın kendi yolu, kendi ritmi, kendi nefesi vardı. Ve kimse kimsenin hayatına girmek zorunda değildi. Bazı karşılaşmalar sadece var olmak içindi. Bazı insanlar sadece selam vermeden bile yaşamın şiirini yazabilirdi. Irgandi Köprüsü, o gün hiçbir insanın fark etmediği bir sırrı sakladı: Bir ressamın sessiz çizgisini ve nefesi eksik ama ruhu tam bir bisikletçinin duruşunu. Köprüde hiçbir söz söylenmedi. Ama bütün şehir duydu.