Nazım Hikmet’in “Ceviz Ağacı” Şiirinin Hikayesi

Bazen bir şiir yalnızca kalemden değil, kaderin garip cilvesinden doğar. Nazım Hikmet’in dillere pelesenk olmuş “Ceviz Ağacı” şiiri de işte böyle bir anda ortaya çıkmıştır. 1940’lı yıllar Nazım, İstanbul’da sık sık polis gözetimindedir. Gözleri hep takip altında, adımları kayıtlıdır. Oysa gönlü özgürlüğe, aşka ve sokağın en masum neşesine hasrettir. Bir gün İstanbul Üniversitesi’nin bahçesinde kocaman bir ceviz ağacını görür. Ağacın dalları göğe yükselmiş, kökleri ise toprağın en derinlerine uzanmıştır. Nazım orada, tam da o an, kendi halini o ağaca benzetir: Kökleri memleketine bağlıdır. Gövdesi dimdik ayakta durur. Ama dalları, özgürlüğe uzandıkça kesilir, budanır. Bir yandan da sevdiği kadına gizli bir selam yollamak ister. Çünkü şiir onun için yalnızca toplumsal bir çığlık değil, aynı zamanda aşkı sakladığı bir sığınaktır. O yüzden şiirine şu dizeleri yerleştirir: Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz, ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda, budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz. Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında. Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda. Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl. Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril, koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil. Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var. Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul'a. Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım. Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul'u. Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım. Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda. Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında. O günden sonra “Ceviz Ağacı”, yalnızca bir şiir değil; hem bir aşk itirafı, hem de bir özgürlük manifestosu olmuştur. Ve işte Tozlu Raflar arasında bu şiirin hikayesi, bize gösteriyor ki; bazen en sıradan görünen bir ağaç, şairin ruhuna koca bir dünya açabilir.